Bewegen of sporten met POTS

Deel jouw ervaring met deze tool

Heeft bewegen of sporten met POTS jou geholpen of juist klachten verergerd? Heb je tips voor anderen? 

Deel jouw ervaring met Bewegen of sporten met POTS en help anderen met long covid. 

Wat is het? 

Mensen die ziek zijn, krijgen vaak het advies van artsen om meer te gaan bewegen. Want sommige klachten kunnen minder worden door beweging. Ook bij sommige mensen met long covid kunnen klachten (iets) afnemen door meer bewegen. Maar niet bij iedereen. Soms worden long covid-klachten door beweging juist erger. Bijvoorbeeld als je PEM of POTS hebt. 

Bij POTS (Post-Orthostatisch Tachycardie Syndroom) voel je je beroerd als je rechtop gaat staan of zitten. Bij PEM (Post-Exertionele Malaise) voel je je overmatig slecht na (lichte) lichamelijke of mentale inspanning. Dit komt vaak voor bij long covid. 

Als je long covid met PEM, POTS of beiden hebt, is het belangrijk dat je daar rekening mee houdt bij het bewegen. Daarom zijn er op deze Toolkit vier aparte tools voor bewegen. In deze tool vind je informatie over veilig (meer) bewegen met long covid en POTS.  

Bewegen of sporten met POTS

In deze tool vind je informatie over veilig bewegen of sporten met POTS. Verergeren je klachten? Verminder het sporten of bewegen, of stop helemaal. Houd altijd je grenzen aan en blijf daarbinnen.  

In de tool verwijzen we naar 2 protocollen en naar een medisch-specialistisch advies van sportartsen voor bewegen bij long covid. Deze kun je gebruiken onder begeleiding van een sportarts of fysiotherapeut die ervaring heeft met long covid.

De protocollen en het advies van de Vereniging voor Sportgeneeskunde vind je onderaan, bij tabblad Onderbouwing [zie bronnen 14,15,16].  

Voor wie?

Deze informatie gaat over bewegen of sporten voor mensen met long covid met POTS, zonder PEM. Veel mensen met long covid hebben PEM, soms zonder dat ze dat weten. Check eerst of je misschien PEM hebt of doe de PEM-zelftest. 

Ga ook na of je PEM of MCAS hebt. Dit komt namelijk vaak samen voor met POTS. 

Bewegen met POTS in aangepaste houding

Heb je POTS, maar géén PEM en wil je meer bewegen? Dan kun je proberen of dat lukt. Houdt wel rekening met de POTS-klachten. Dat betekent vooral dat je je houding aanpast. Je doet je oefeningen dan bijvoorbeeld liggend of zittend. 

In een aangepaste houding bewegen of sporten als je POTS hebt, kan mogelijk helpen bij het verbeteren van: 

• spierkracht 
• slechte lichamelijke conditie
• Posturaal Orthostatisch Tachycardie Syndroom (POTS).

Bij POTS kan je lichaam zich onvoldoende aanpassen aan het rechtop zijn. Veel mensen met POTS hebben daardoor klachten bij het zitten, staan, of lopen. In de factsheet over POTS van C-support lees je daar meer over. 

Door de POTS is het vaak noodzakelijk om veel tijd liggend, of eventueel zittend met je benen omhoog door te brengen. Bij het bewegen bij POTS is het belangrijk om bij deze houdingen aan te sluiten. Volgens de Vereniging van Sportartsen kan gerichte training bij POTS helpen om de spierkracht en lichamelijke conditie te verbeteren. POTS-klachten kunnen daardoor minder worden. 

Herkent jouw zorgverlener PEM en POTS al? 

Niet alle huisartsen, fysiotherapeuten en andere zorgprofessionals kennen of herkennen PEM en POTS bij long covid-patiënten. Daardoor raden zij soms toch aan om (veel) meer te gaan bewegen. Verwijs hen door naar de informatiebladen over POTS en PEM van C-support en naar het Medisch specialistische advies van de Vereniging van Sportartsen (VSG versie 3.0, 2026). 

Deze informatie komt uit advies van de Vereniging van Sportartsen [tabblad Onderbouwing, bron 14].

Hoe werkt het? 

• Ga je meer bewegen bij POTS? Dan raakt je bloedsomloop verstoord als je overeind gaat zitten of staan. Dat kost je lichaam energie en geeft klachten. En dat maakt meer bewegen lastiger. 
• Begin het trainen daarom in liggende, half liggende of zittende houding. Kies die houding die geen extra POTS klachten geeft. Doe bijvoorbeeld oefeningen terwijl je ligt, zwemt, of op een ligfiets of roeimachine zit. 
• Door deze aangepaste houding speelt POTS een minder sterke rol en kan je voorzichtig meer bewegen. 
• Voorkom overbelasting: luister naar je lichaam en blijf ruim binnen je grenzen met bewegen.

Bewegen rustig opbouwen

Sportartsen adviseren om meer bewegen bij long covid-klachten heel rustig en stap voor stap op te bouwen. Als je kunt, oefen dan elke dag kort in plaats van lange periodes achter elkaar. Je kunt het bewegen ook in korte momenten over de dag verdelen. 

Bewegen onder begeleiding met protocol

Bij ernstigere long covid-klachten door POTS is het advies van sportartsen dat je je bij meer bewegen laat begeleiden door een zorgprofessional. Bijvoorbeeld een sportarts of fysiotherapeut die long covid-expertise heeft. Verwijs de zorgprofessional naar het ADAPT-of CHOP protocol voor uitgebreide informatie hoe je héél rustig en in een passende houding meer kunt bewegen bij POTS. De protocollen zijn in het Engels. De schema´s in de protocollen zijn lastig als je weinig ervaring hebt met trainingsschema´s. Laat je daarom begeleiden door een sportarts of fysiotherapeut die ervaring heeft met long covid. Hieronder volgt een hele korte samenvatting van beide protocollen. 

Het ADAPT protocol: wat houdt het in? 

Het ADAPT-protocol bouwt in 4 stappen het meer bewegen op. Je mag pas door naar de volgende stap als je klachten niet erger worden, en als je snel genoeg herstelt.

Stap 1 helpt je een lichaamshouding kiezen: liggend (horizontaal), zittend of rechtop staand trainen.

Stap 2 helpt je kiezen met welke intensiteit je het beste kunt trainen. Hierbij gebruik je een hartslagmeter. 

Stap 3 bekijkt of je in de gekozen houding en met de gekozen intensiteit meerdere dagen kunt trainen zonder dat klachten erger worden.

Stap 4 helpt je bepalen wanneer je er klaar voor bent om in een andere lichaamshouding te trainen (bijvoorbeeld van liggend naar zitten). 

Het CHOP- protocol: wat houdt het in? 

Het CHOP-protocol geeft informatie over specifieke oefeningen die je liggend of zittend kunt doen. Er zittend foto’s van oefeningen bij met uitleg waar je op moet letten. Ook zit er een trainingsschema in voor 8 maanden. Maar let op: dit trainingsschema is niet specifiek gemaakt voor mensen met long covid. Voor veel mensen met long covid zal dit schema te snel gaan. Pas het altijd aan jouw situatie aan. 

Twijfel je over wat je wel of niet kan doen? 

Overleg dan met een sportarts die ervaring heeft met long covid en POTS.  

Voor meer informatie zie tabblad Onderbouwing [bron 14, 15,16]. 

Wanneer niet doen?

• Veel mensen met long covid willen te snel te intensief bewegen. Want het is wennen om (veel) minder te kunnen dan vroeger. Toch is het erg belangrijk om met bewegen binnen jouw grenzen te blijven. Doe je te veel, dan kan dat schade geven. 
• De grenzen zijn voor iedereen anders. Let dus op of je klachten erger worden door meer bewegen. Luister naar je lichaam. Oefen rustiger of korter wanneer klachten erger worden. Of stop met bewegen tot de klachten weer weg zijn.
• Niet iedereen met POTS-klachten kan alle fases van bewegen uit het ADAPT-protocol doen. Het lukt bijvoorbeeld wel om liggend te trainen, maar niet om zittend te trainen. Dat is niet erg. Het is belangrijker dat je binnen je grenzen blijft. 

Wanneer effect?

• Volgens het CHOP-protocol kan het maanden duren voor je effect gaat merken door meer bewegen. Ook kun je je in het begin vermoeider voelen. 
• Het ligt er ook aan hoe lang je niet gesport of bewogen hebt. Als het goed is, merk je na een tijdje dat je meer energie hebt. Spierpijn kan erbij horen als je krachttraining doet. Het opbouwen van je conditie duurt meestal een paar maanden. Doe vooral rustig aan en blijf ruim binnen je grenzen. 

Wanneer niet bewegen?

Ga niet méér bewegen als je: 

• acute tekenen van ziekte hebt, zoals koorts of verkoudheid;
• long covid-klachten toenemen – of als je andere klachten krijgt – tijdens of na het bewegen. Ga naar de huisarts. Want dan is het belangrijk om te onderzoeken of je misschien PEM hebt, of bijvoorbeeld problemen met je longen; 
• hart- en vaatziekten of een hartaandoening hebt;
• een aandoening hebt aan de longen; 
• een aandoening hebt aan het bewegingsapparaat (spieren, botten, gewrichten, pezen);
• een chronische infectieziekte hebt;
• een stofwisselingsziekte hebt, zoals diabetes of een schildklieraandoening;
• een lichamelijke beperking hebt die normaal bewegen onmogelijk maakt;
• een mentale beperking hebt die normaal bewegen onmogelijk maakt.

Gaat het slechter? Stop met meer bewegen. 

Het is belangrijk dat je je niet slechter gaat voelen. Merk je dat je je slechter voelt tijdens of na het bewegen of sporten? Stop dan met het sporten en ga dan naar de huisarts of sportarts.

Deze informatie komt uit het advies van de Vereniging van Sportartsen [tabblad onderbouwing, bron 14].

Praktische tips 

Voel je je ok? Dan kan je bewegen binnen jouw grenzen. Een paar tips: 

• Begin met cardio- en krachttraining in een liggende houding. 
• Ga pas na meerdere weken (of maanden) zittend oefeningen doen.
• Gebruik een hartslagmeter zodat je je conditie rustig kunt opbouwen. Bespreek met je sportarts hoe of kijk bij Pacing met hartslagmeter.
• Start met lichte training: zowel tijdens als na het bewegen voelt het alsof je bijna niks doet/hebt gedaan. Toch kan dat al helpen.
• Bouw eerst de duur van je beweging op. Pas als je langere tijd op een bepaald niveau kan bewegen voer je de intensiteit op
• Als je de intensiteit opbouwt, wissel dan een intensievere training af met een rustige training de dag erna. 
• Sla je het oefenen 1 of meer dagen over (bijvoorbeeld door ziekte)? Start dan weer met de lichtere oefeningen.
• Liever dagelijks kortere lichte oefeningen dan 1 of 2 keer per week zware oefeningen. 
• Voorkom overbelasting: luister naar je lichaam en blijf ruim binnen je grenzen. Gaat het niet? Stop met meer bewegen, en neem contact op met je huisarts. 
• Twijfel je over wat je wel of niet kan doen? Laat je begeleiden door een sportarts of fysiotherapeut die ervaring heeft met long covid. Neem het CHOP- en het ADAPT-protocol mee. 

Wie kan je helpen als je meer wilt bewegen bij long covid?

• Sportartsen die ervaring met long covid hebben. Zij begeleiden long covid-patiënten bij meer bewegen.
• Fysiotherapeuten die long covid expertise hebben.
• Ergotherapeuten of oefentherapeuten (Cesar of Mensendieck) die ervaring hebben met long covid patiënten.

Informeer altijd of de zorgprofessional long covid-expertise heeft. Want niet iedere zorgprofessional weet dat long covid-patiënten bewegen héél rustig moeten opbouwen, zonder overbelasten.

Deze informatie komt uit het advies van de Vereniging van Sportartsen [tabblad onderbouwing, bron 14].

Kosten 

Worden kosten vergoed door Nederlandse zorgverzekeraars? 

• Kosten sportarts: ja, vergoeding valt onder basisverzekering (doorverwijzing vragen via huisarts). Let op: de zorgverzekeraar vergoedt géén gewone sportkeuring, maar wél begeleiding door een sportarts bij een chronische aandoening, zoals long covid. Zorg dat de huisarts de juiste vermelding op de doorverwijzing zet. 
• Kosten fysiotherapeut: hangt af van je aanvullende pakket. Vraag het na bij je zorgverzekeraar.