Ivabradine
Deel jouw ervaring met deze tool
Heeft ivabradine jou geholpen of juist klachten verergerd? Heb je tips voor anderen?
Deel jouw ervaring met ivabradine en help anderen met long covid.
Wat is het?
Ivabradine is een medicijn dat wordt gebruikt bij hartaandoeningen, bijvoorbeeld chronisch hartfalen en bij langdurende hartkramp of pijn op de borst (chronisch stabiele angina pectoris). Bij long covid kan ivabradine helpen om klachten te verminderen als je POTS hebt. Bij POTS voel je je beroerd als je rechtop gaat staan of zitten. POTS komt vaak voor bij long covid. Ivabradine staat in de medische richtlijnen voor POTS en dysautonomie.
Voor de gebruikte bronnen voor deze tekst, zie onderaan bij tabblad Onderbouwing [bron 1 t/m 4].
Voor wie?
Ivabradine kan soms POTS verminderen. Bij POTS voel je je beroerd als je rechtop gaat staan of zitten. Ivabradine kan ervoor zorgen dat je hart langzamer en rustiger klopt. POTS-klachten kunnen daardoor minder worden.
Weet je niet zeker of je POTS hebt? Laat dit dan controleren bij een arts. Zeker als je last hebt van deze symptomen bij rechtop zitten of staan:
- hartkloppingen
- duizeligheid
- vermoeidheid
- hoofdpijn
Mogelijk kan ivabradine deze klachten verminderen als ze door POTS komen.
Deze informatie is gebaseerd op bronnen [1 t/m 4, 7 t/m 12], zie tabblad Onderbouwing.
Hoe werkt het?
Ivabradine bij POTS verlaagt je hartslag. Dit werkt zo: ivabradine vermindert de werking van adrenaline en noradrenaline in het lichaam. Deze stofjes zorgen ervoor dat je hart sneller klopt en dat je bloedvaten vernauwen. Dankzij de ivabradine reageert je lichaam minder sterk op deze stofjes. Je hart hoeft minder hard te werken en gebruikt minder zuurstof. Dit is beter voor je hart en maakt je klachten minder. Sommige mensen voelen zich opeens ook veel rustiger door ivabradine.
Je kan ook een te snelle hartslag krijgen door iets anders, bijvoorbeeld mastcelactivatie.
Ivabradine verlaagt de hartslag, maar niet de bloeddruk. Daardoor kan ivabradine geschikt zijn voor mensen die betablokkers niet verdragen of een lage bloeddruk hebben.
Deze informatie is gebaseerd op bronnen [1 t/m 4,7], zie tabblad onderbouwing.
Wat weten we uit onderzoek over effectiviteit?
Ivabradine staat in de medische richtlijnen voor POTS en dysautonomie. Medische richtlijnen zijn gebaseerd op uitgebreid wetenschappelijk onderzoek. Niet alle mensen met long covid hebben POTS. En niet alle mensen met POTS hebben long covid: er zijn ook andere aandoeningen waarbij je POTS kunt hebben.
Uit onderzoek bij mensen met long covid blijkt dat ivabradine kan helpen om POTS en PEM te verlichten. Het werkt niet voor iedereen.
Deze informatie is gebaseerd op bronnen [1 t/m 7], zie tabblad Onderbouwing.
Wanneer niet gebruiken? En bijwerkingen
Mogelijke bijwerkingen van ivabradine zijn:
- brachycardie (abnormaal trage hartslag);
- atriumfibrilleren;
- visuele stoornissen (zoals korte momenten met plotseling oplichtende heldere vlekken in het gezichtsveld);
- duizeligheid;
- vermoeidheid;
- hoofdpijn;
- misselijkheid.
Lees altijd de bijsluiter en overleg met je arts als je veel last hebt van deze of andere bijwerkingen. Meer informatie over bijwerkingen vind je op het Farmacotherapeutisch Kompas of vraag het aan je apotheek.
Waar moet ik verder op letten?
- Grapefruit(sap) vergroot bij ivabradine het risico op bijwerkingen. Ben je fan van grapefruit? Beperk het eten of drinken van grapfruit dan tot 2 dagen per week, met steeds met 3 dagen of langer ertussen.
- Heb je last van de bijwerkingen duizeligheid, vermoeidheid en slaapproblemen? Dan mag je niet autorijden.
Deze informatie is gebaseerd op het Farmacotherapeutisch Kompas.
Gebruik je andere medicijnen?
Ivabradine kan effect hebben op andere medicijnen die je gebruikt. Geef dit aan bij je arts en apotheker en controleer de bijsluiter.
- Je mag ivabradine niet innemen als je paxlovid en veel gebruikte antimisselijkheidsmedicijnen gebruikt.
- Antibiotica, antischimmelmiddelen en andere hartmiddelen kunnen bijwerkingen van ivabradine versterken.
- Medicijnen tegen epilepsie, medicijnen tegen tuberculose, en ook het vrij verkrijgbare kruidenmiddel Sint-Janskruid kunnen de werking van ivabradine verminderen.
De informatie in deze tekst komt uit het Farmacotherapeutisch Kompas.
Gebruik en dosering
Ivabradine is alleen via een arts verkrijgbaar. Dosering en gebruik bepaal je in overleg met je arts. Gebruik je ivabradine? Neem het dan in tijdens het eten. Dan wordt het gelijkmatiger opgenomen door het lichaam.
Wanneer effect? Wanneer stoppen?
Meestal merk je binnen 1 of 2 weken effect op de POTS klachten.
Heb je teveel last van bijwerkingen? Dan kan je in overleg met je arts beslissen om te stoppen. Bouw rustig af. Bij opeens stoppen kunnen je POTS klachten ook weer in een keer terugkomen.
Voor de gebruikte bronnen voor deze tekst, zie onderaan bij tabblad Onderbouwing [bron 18 ].
Kosten
De kosten voor ivabradine worden vergoed door Nederlandse zorgverzekeraars.
Wel of niet gebruiken?
De Long Covid Toolkit geeft geen medisch advies over welke middelen je wel of niet moet gebruiken. Wil je dit middel uitproberen? Raadpleeg dan een arts of apotheker. Lees altijd de informatie over gebruik in de bijsluiter.
laatst bewerkt op 23 juli 2026
Ervaringen
Ervaring met deze behandeling?
Help andere met long covid bij het vinden van veilige en effectieve behandelingen
Deel jouw ervaringOnderbouwing
Verdieping: Wat weten we uit onderzoek?
- Ivabradine is opgenomen in internationale medische richtlijnen voor POTS [bron 1 t/m 4]. Richtlijnen zijn gebaseerd op uitgebreid wetenschappelijk onderzoek. POTS en orthostatische intolerantie komen voor bij verschillende aandoeningen. Het maakt niet veel uit of je POTS hebt bij long covid of bij ME of een andere aandoening.
- Voor POTS specifiek bij long covid is er nog weinig onderzoek gedaan naar ivabradine.
- Er is een Nederlands onderzoek nog bezig naar dit middel bij long covid [bron 13].
- Op dit moment is er bij de redactie 1 wetenschappelijk onderzoek bekend naar deze tool en long covid. Het was een
- onderzoek met veel deelnemers [bron 5]. Door patiënten werd bij gebruik van ivabradine een milde tot behoorlijke verbetering gerapporteerd voor:
- POTS: niet goed voelen bij recht op zitten of rechtop staan
- PEM: overmatig slecht voelen na minimale fysieke of mentale inspanning
- Er waren in dit onderzoek 1129 patiënten met long covid en/of ME die hun ervaring met bètablokkers en/of ivabradine hebben gedeeld. Relatief veel patiënten ervaarden een behoorlijke verbetering en relatief weinig patiënten een verslechtering of gelijkblijvende klachten. Dit wordt de netto-verbeterscore genoemd. Die was 47%.
- Het is niet duidelijk hoeveel patiënten alleen ivabradine, alleen bètablokkers, of allebei de medicijnen gebruikten.
- Patiënten rapporteerden verbeteringen voor POTS en PEM [bron 5].
Bronnen
Internationale medische richtlijnen bij POTS
- Blitshteyn, S., Whiteson, J. H., Abramoff, B., Azola, A., Bartels, M. N., …, & Putrino, D. (2022). Multi-disciplinary collaborative consensus guidance statement on the assessment and treatment of autonomic dysfunction in patients with post-acute sequelae of SARS-CoV-2 infection (PASC). PM & R : the journal of injury, function, and rehabilitation, 14(10), 1270–1291. https://doi.org/10.1002/pmrj.12894
- Brignole, M., Moya, A., De Lange, F.J., Deharo, J.C., Elliott, P. M., … & Van Dijk, J.,G. (2018) ESC Guidelines for the diagnosis and management of syncope, European Heart Journal, 39 (21), 01, pp. 1883–1948, https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehy037
- Raj, S. R., Guzman, J. C., Harvey, P., Richer, L., Schondorf, R., Seifer, C., ... & Sheldon, R. S. (2020). Canadian cardiovascular society position statement on postural orthostatic tachycardia syndrome (POTS) and related disorders of chronic orthostatic intolerance. Canadian Journal of Cardiology, 36(3), 357-372.
Sheldon R.S., Grubb B.P., Olshansky B., Shen W.K., Calkins H, Brignole M., et al. (2015). Heart Rhythm Society Expert Consensus Statement on the Diagnosis and Treatment of Postural Tachycardia Syndrome, Inappropriate Sinus Tachycardia, and Vasovagal Syncope. Heart Rhythm;12: e41–63. Retrieved from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5267948/pdf/nihms841182.pdf
Onderzoek met long covid patiënten
Eckey, M., Li, P., Morrison, B., Bergquist, J., Davis, R. W., & Xiao, W. (2025). Patient-reported treatment outcomes in ME/CFS and long COVID. Proceedings of the National Academy of Sciences, 122(28), e2426874122.https://doi.org/10.1073/pnas.2426874122
Systematische reviews - waarin deze tool genoemd wordt
Abbate, G., De Iulio, B., Thomas, G., Priday, A., Biondi-Zoccai, G., Markley, R., & Abbate, A. (2023). Postural Orthostatic Tachycardia Syndrome After COVID-19: A Systematic Review of Therapeutic Interventions. Journal of cardiovascular pharmacology, 82(1), 23–31. https://doi.org/10.1097/FJC.0000000000001432
Bronnen m.b.t. werkingsmechanismen tool (POTS en long covid)
Post Covid Netwerk Nederland (PCNN). Mechanismen van Long COVID en de weg naar mogelijke behandeling. Verkregen via https://kennis.c-support.nu/mechanismen-van-long-covid-en-de-weg-naar-mogelijke-behandeling/?mark=betablokkers
Bronnen over POTS
- C-Support (augustus, 2025). Posturaal Orthostatisch Tachycardie Syndroom. Verkregen via https://www.c-support.nu/wp-content/uploads/2024/03/202403_POTS_factsheet-C-support.pdf
- Fedorowski A. (2019). Postural orthostatic tachycardia syndrome: clinical presentation, aetiology and management. Journal of internal medicine, 285(4), 352–366. https://doi.org/10.1111/joim.12852
- Fedorowski, A., Fanciulli, A., Raj, S. R., Sheldon, R., Shibao, C. A., & Sutton, R. (2024). Cardiovascular autonomic dysfunction in post-COVID-19 syndrome: a major health-care burden. Nature Reviews Cardiology, 21(6), 379-395.
- Juszczyk, M., Fedorowski, A., Stahlberg, M., Lewinter, C., & Nawaz, S. (2024). Postural Orthostatic Tachycardia Syndrome and Inappropriate Sinus Tachycardia–Two Distinct Phenotypes in Post-COVID-19 Cardiovascular Dysautonomia: Prevalence, Overlap and Clinical Characteristics. Circulation, 150(Suppl_1), A4145096-A4145096.https://doi.org/10.1161/circ.150.suppl_1.4145096
Van Rhijn-Brouwer, F.C..C., Hendrix, L.C., Van der Stoel, M.M., Kok, E.V., Rijssenbeek-Nouwens, L.H.M., …,& Van der Nagel, J.E.L. (2025, november) PEM en POTS bij Long Covid. C-Support . Verkregen via https://www.c-support.nu/nieuw-artikel-over-long-covid-aandacht-voor-pem-en-pots/
Onderzoek dat nog bezig is
- ZonMw (zonder datum). Behandeling van POTS in patiënten met post-Covid met propranolol, ivabradine en pyridostigmine. 2025-2026. Verkregen via https://projecten.zonmw.nl/nl/project/behandeling-van-pots-patienten-met-post-covid-met-propranolol-ivabradine-en-pyridostigmine