Bewegen of sporten

Wat is het?

Bewegen met long covid valt onder leefstijlaanpassingen. Als je long covid hebt, is het belangrijk om meer bewegen heel rustig op te bouwen. En weer minder te bewegen of te stoppen als de long covid-klachten erdoor verergeren. Het is belangrijk dat je je grenzen goed kent, zodat je daarbinnen blijft. Deze tool legt uit waar je op moet letten als je meer wilt bewegen met long covid.

In de tool verwijzen we naar een protocol en naar een medisch specialistisch advies voor bewegen bij long covid. Deze kun je gebruiken onder begeleiding van een sportarts of fysiotherapeut die ervaring heeft met long covid.

Voor bronnen en medisch specialistische adviezen, zie tabblad Onderbouwing. 

Voor wie?

Mensen die ziek zijn, krijgen vaak het advies om meer te bewegen. Want sommige klachten kunnen minder worden door beweging. Ook bij sommige mensen met long covid kunnen klachten (iets) afnemen door meer bewegen. Maar niet bij iedereen.

En let op: soms worden long covid-klachten door beweging juist erger. Het hangt ervan af of je ook POTS of PEM hebt, of allebei. Bij POTS (Post-Orthostatisch Tachycardie Syndroom) voel je je beroerd als je rechtop gaat staan of zitten. En bij PEM (Post-Exertionele Malaise) voel je je overmatig slecht na (lichte) lichamelijke of mentale inspanning.

Als je POTS en/of PEM hebt, moet je met andere dingen rekening houden als je meer gaat bewegen. Daarom hebben we vier aparte tools voor bewegen. Veel mensen met long covid hebben PEM, soms zonder dat ze dat weten. Check eerst of je mogelijk PEM hebt. Bekijk ook de factsheet Wat is PEM van C-Support en voor de zelftest. En kies dan de leefstijltool over bewegen die bij jóuw situatie past.

Onderstaande tool gaat over meer bewegen voor mensen met long covid-klachten zónder POTS of PEM. 
 

Heb je géén POTS of PEM én ben je op dit moment niet ziek? Dan kan het opbouwen van bewegen of sporten mogelijk helpen bij het verbeteren van: 

• vermoeidheid / gebrek aan energie;
• kortademigheid;
• slechte lichamelijke conditie.

In wetenschappelijk onderzoek zijn hiervoor enkele aanwijzingen gevonden (zie tabblad Onderbouwing). Goed om te weten: bij long covid is het extra belangrijk om met bewegen (ruim) binnen je grenzen te blijven.

Herkent jouw zorgprofessional PEM en POTS?  

Let op! Niet alle huisartsen, fysiotherapeuten en andere zorgprofessionals kennen of herkennen PEM en POTS bij long covid-patiënten. Daardoor raden zij soms toch aan om meer te gaan bewegen. Verwijs hen door naar de informatiebladen over POTS en PEM, en het ADAPT-protocol en het Medisch specialistische advies van de VSG. Voor het protocol en het medisch specialistische advies, zie tabblad Onderbouwing [bron 14 & 15]. 

Hoe werkt het?

Wat gebeurt er in je lichaam bij bewegen en sporten?
•    Je hartslag gaat omhoog.
•    Je spieren spannen zich aan.
•    Je ademhaling verandert.
•    Hart en longen worden actiever om bloed rond te pompen.

Als je long covid hebt, is je lichaam al de hele tijd aan het werk om te herstellen. Dat kost energie. Daarom kun je je lichaam minder belasten. Het is belangrijk om overbelasting te voorkomen. Luister naar je lichaam en blijf binnen je grenzen met bewegen.

Hoe bouw je meer bewegen op?
Experts adviseren om meer bewegen bij long covid-klachten stap voor stap op te bouwen. Als je kunt, oefen dan elke dag kort even. Je kunt het bewegen ook in korte momenten over de dag verdelen.

Weet je zeker dat je geen PEM of POTS hebt? Dan kan je zelf starten met meer bewegen. Volg hiervoor de adviezen uit bijgaande pdf: 

Bij ernstigere long covid-klachten is het advies dat je je bij meer bewegen laat begeleiden door een zorgprofessionals. Bijvoorbeeld een sportarts of fysiotherapeut die long covid-ervaring heeft.

Twijfel je over wat je wel of niet kan doen? 

Overleg dan eerst met de huisarts of een sportarts die ervaring heeft met long covid.

Deze informatie komt van de Vereniging van Sportartsen. Zie [bron 14], tabblad Onderbouwing. 

Bekijk ook de video over Bewegen bij long covid

External video URL

Door de video af te spelen, ga je akkoord dat er mogelijk (tracking) cookies geplaatst wordenLaad de videoBewegen bij long covid

Wanneer niet doen? En bijwerkingen. 

Veel mensen met long covid willen té snel té intensief bewegen. Want het is wennen om (veel) minder te kunnen dan vroeger. Toch is het erg belangrijk om met bewegen binnen jouw grenzen te blijven. Doe je te veel, dan kan dat schade geven. De grenzen zijn voor iedereen anders. Let dus op of je long covid-klachten erger worden door meer bewegen. Luister naar de signalen van je lichaam. Oefen rustiger of korter wanneer je long covid klachten erger worden. Of stop met bewegen tot de klachten weer weg zijn. 

Ga niet bewegen of sporten, als je: 

• acute tekenen van ziekte hebt, zoals koorts of verkoudheid;
• long covid-klachten toenemen – of als je andere klachten krijgt – tijdens of na het bewegen. Ga naar de huisarts. Dan is het belangrijk om te onderzoeken of je misschien POTS of PEM hebt, of bijvoorbeeld problemen met je longen;
• hart- en vaatziekten of een hartaandoening hebt;
• een aandoening hebt aan de longen;
• een aandoening hebt aan het bewegingsapparaat (spieren, botten, gewrichten, pezen);
• een chronische infectieziekte hebt;
• een stofwisselingsziekte hebt, zoals diabetes of een schildklieraandoening;
• een lichamelijke beperking hebt die normaal bewegen onmogelijk maakt;
• een mentale beperking hebt die normaal bewegen onmogelijk maakt.

Praktische tips

Begin altijd heel rustig met meer bewegen. Eerst met ademhalingsoefeningen, dan met korte rustige wandelingen, of rustige yoga. Volg hiervoor de adviezen uit de bijlage: 

• Train alleen als je bent hersteld van het bewegen van de vorige dag.
• Bij acute ziekteverschijnselen: niet trainen.
• Nemen je long covid-klachten toe? Stop met meer bewegen, en neem contact op met je huisarts.
• Voorkom overbelasting: luister naar je lichaam en blijf binnen je grenzen.
• Twijfel je over wat je wel of niet kan doen? Overleg dan eerst met de huisarts of sportarts die ervaring heeft met long covid.

Wie kan je helpen als je meer wilt bewegen bij long covid?

• Sportartsen die ervaring met long covid hebben. Zij begeleiden long covid-patiënten bij meer bewegen.
• Fysiotherapeuten die long covid-expertise hebben. Of die expertise hebben over andere (chronische) aandoeningen, of over niet-aangeboren hersenletsel (NAH).
• Ergotherapeuten of oefentherapeuten (Cesar of Mensendieck) die ervaring hebben met long covid. (bron: VSG advies nazorg covid)

Vraag altijd of de zorgprofessional long covid-expertise heeft. Want niet iedere zorgprofessional weet dat long covid-patiënten meer bewegen héél rustig moeten opbouwen, zonder overbelasten.

Bovenstaande adviezen komen van de Vereniging voor Sportgeneeskunde. Zie tabblad onderbouwing, bron 14.

Wanneer effect? Wanneer stoppen?

Meestal merk je binnen een paar dagen tot weken of je je beter voelt door meer bewegen of sporten. Het ligt er ook aan hoe lang je niet gesport of bewogen hebt. Als het goed is, merk je na een tijdje dat je meer energie hebt en bijvoorbeeld beter slaapt. Spierpijn kan erbij horen als je krachttraining doet. Het opbouwen van je conditie duurt meestal een paar weken tot maanden. Doe vooral rustig aan en blijf ruim binnen je grenzen.

Let op! Het is belangrijk dat je je niet slechter gaat voelen. 

Merk je dat je je slechter voelt tijdens of na het bewegen of sporten? Stop dan met het sporten en ga naar de huisarts.

Kosten

Worden kosten voor deze tool vergoed door Nederlandse zorgverzekeraars?

Kosten sportarts
De vergoeding valt onder basisverzekering als je een doorverwijzing krijgt van je huisarts. Let op: de zorgverzekeraar vergoedt géén gewone sportkeuring, maar wél begeleiding door een sportarts bij een chronische aandoening, zoals long covid. Zorg dat de huisarts de juiste vermelding op de doorverwijzing zet.

Kosten fysiotherapeut
Dat hangt af van je aanvullende pakket. Vraag het na bij je zorgverzekeraar.